Kamal Tahir
| Kamal Tahir | |
|---|---|
| türk. Kemal Tahir | |
| Doğum tarixi | 13 mart 1910[1][2] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 21 aprel 1973[1][2] (63 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Vəfat səbəbi | ürək tutması |
| Təhsili | |
| Fəaliyyəti | jurnalist, tərcüməçi, yazıçı, romançı |
| Fəaliyyət illəri | 1941-ci ildən |
| Əsərlərinin dili | Osmanlı türkcəsi[2] |
| İstiqamət | Realizm |
| İlk əsəri | "Göl insanları" |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Kamal Tahir (əsl adı İsmayıl Kemaləddin Demir; 13 mart 1910[1][2], İstanbul[2] – 21 aprel 1973[1][2], İstanbul[2]) — türk romançısı, yazıçı və ssenarist. Türk ədəbiyyatında sosial-realizm və tarixi roman janrlarında yazdığı əsərlərlə tanınır.[3][4][5][6]
Həyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Kamal Tahir 13 mart 1910-cu ildə İstanbul şəhərində anadan olmuşdur. Atası II Əbdülhəmidin yavərlərindən olan kapitan Tahir bəy, anası isə Osmanlı sarayında Nəilə Sultanının xidmətində çalışan Nuriyə xanım olmuşdur. Saraydakı adı "Hubser" idi. Atasının xidməti səbəbilə ibtidai təhsilini müxtəlif bölgələrdə almışdır. 1923-cü ildə ailənin İstanbula köçməsi ilə "Məktəb-i Sultani"də təhsilini davam etdirmiş, lakin anasının 1926-cı ildə vəfat etməsi və atasının yenidən evlənməsi səbəbilə 10-cu sinifdə təhsilini yarımçıq qoymuşdur. Sonradan İstanbulda vəkil katibliyi, Zonquldakda kömür mədənlərində anbar məmurluğu etmişdir.
Ədəbi və jurnalist fəaliyyəti
[redaktə | vikimətni redaktə et]1932-ci ildə İstanbula qayıdan Kamal Tahir "Vakit", "Haber", "Son Posta" qəzetlərində reportyor, tərcüməçi və korrektor kimi çalışmışdır. 1933-cü ildə Geçit adlı ədəbiyyat jurnalının nəşrində iştirak etmişdir.
Bu dövrdə Nazım Hikmət və digər sosialist aydınlarla tanış olmuş, sol ideyalarla yaxından maraqlanmağa başlamışdır. "Yedigün", "Karikatür", "Varlık", "Ses" jurnallarında, "Karagöz" və "Tan" qəzetlərində çalışmışdır.
İlk əsərləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Kamal Tahirin ilk nəşri 1936-cı ildə çap olunan "Namiq Kamal üçün deyirlər ki" adlı kitabçadır. 1937-ci ildə ilk romanı "Bir çalğıçının səyahəti" nəşr edilmişdir. Suat Dervişin yarımçıq qalan "Bu roman olan şeylərin romanıdır" adlı əsərinin son hissəsini tamamlamışdır.
Şəxsi həyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]1937-ci ildə Fatma İrfan Akersinlə evlənmişdir. 1938-ci ildə həbs olunması səbəbilə bu evlilik 1940-cı ildə sona çatmışdır. 1950-ci ildə Səmiha Sıdıqa xanımla evlənmiş, bu evlilik ömrünün sonuna qədər davam etmişdir. Övladı olmamışdır.
Donanma məhkəməsi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Kamal Tahir 13 iyun 1938-ci ildə "hərbi üsyana təhrik" ittihamı ilə həbs olunmuşdur. Bu proses tarixə Donanma işi[7] adı ilə düşmüşdür. Məhkəmə nəticəsində 15 il ağır həbs cəzasına məhkum edilmişdir.
Həbsxana illəri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Çankırı, Çorum, Kırşehir və Malatya həbsxanalarında ümumilikdə 12 il həbs həyatı yaşamışdır. Bu dövrdə müxtəlif təxəllüslərlə detektiv və yumoristik əsərlər yazmışdır. 1954-cü ilə qədər öz adından istifadə etməsi qadağan olunmuşdur.
Azadlıqdan sonrakı dövr
[redaktə | vikimətni redaktə et]1950-ci ildə amnistiya ilə azadlığa buraxılmışdır. Bu dövrdə Mayk Hammer seriyasını tərcümə etmiş və sonradan bu seriya üçün yeni romanlar yazmışdır. Ssenari fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur.[8]
Romançılıq fəaliyyəti
[redaktə | vikimətni redaktə et]Kamal Tahir əsərlərində kənd həyatı, Osmanlı tarixi, dövlət və cəmiyyət münasibətlərini əsas mövzu kimi işləyirdi. "Sağır dərə", "Qatı duman", "Yeddiçinar yaylası", "Kəndin donqarı", "Dövlət ana" kimi əsərləri ilə tanınır.
Düşüncələri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Kamal Tahir marksizmlə Türkiyə cəmiyyətinin tarixi və sosial quruluşu arasındakı uyğunsuzluğu tənqid etmişdir. O, Osmanlı-Türk cəmiyyətinin Qərb modelləri ilə izah edilə bilməyəcəyini müdafiə etmiş, batılılaşmanı süni və üstquruluşçu proses kimi qiymətləndirmişdir.
Ölümü
[redaktə | vikimətni redaktə et]Kamal Tahir 21 aprel 1973-cü ildə İstanbulda ürək tutmasından vəfat etmişdir. Sahrayıcədid qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Romanları: (Türkcə – Azərbaycanca adları)
[redaktə | vikimətni redaktə et]| № | Orijinal adı (Türkiyə türkcəsi) | Azərbaycan dilində adı | İl | Qeyd |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Derini Yüzeceğim | Dərinə enəcəyəm | – | Mayk Hammer seriyası |
| 2 | Ecel Saati | Əcəl saatı | – | Mayk Hammer seriyası |
| 3 | Kara Nara | Qara Nara | – | Mayk Hammer seriyası |
| 4 | Kıran Kırana | Amansız döyüş | – | Mayk Hammer seriyası |
| 5 | Sağırdere | Sağır dərə | 1955 | – |
| 6 | Esir Şehrin İnsanları | Əsir şəhərin insanları | 1956 | Esir Şehir üçlüyü (I) |
| 7 | Körduman | Qatı duman | 1957 | – |
| 8 | Rahmet Yolları Kesti | Rəhmət yolları kəsdi | 1957 | – |
| 9 | Yediçınar Yaylası | Yeddiçinar yaylağı | 1958 | – |
| 10 | Köyün Kamburu | Kəndin donqarı | 1959 | – |
| 11 | Esir Şehrin Mahpusu | Əsir şəhərin məhbusu | 1962 | Esir Şehir üçlüyü (II) |
| 12 | Kelleci Memet | Kəlləçi Məmməd | 1962 | – |
| 13 | Yorgun Savaşçı | Yorğun döyüşçü | 1965 | – |
| 14 | Bozkırdaki Çekirdek | Bozqırdakı toxum | 1967 | – |
| 15 | Devlet Ana | Dövlət ana | 1967 | – |
| 16 | Kurt Kanunu | Qurd qanunu | 1969 | – |
| 17 | Büyük Mal | Böyük mülk | 1970 | – |
| 18 | Yol Ayrımı | Yol ayrıcı | 1971 | Esir Şehir üçlüyü (III) |
| 19 | Karılar Koğuşu | Qadınlar kamerası | 1974 | Ölümündən sonra |
| 20 | Namusçular | Namusçular | 1974 | Ölümündən sonra |
| 21 | Damağası | Həbsxana avtoriteti | 1977 | Ölümündən sonra |
| 22 | Bir Mülkiyet Kalesi | Bir mülkiyyət qalası | 1977 | Ölümündən sonra |
| 23 | Hür Şehrin İnsanları | Azad şəhərin insanları | 1978 | Ölümündən sonra |
Mükafatları
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1968: Türk Dil Kurumu Roman Ödülü (Devlet Ana romanı ile)[9]
- 1968: Yunus Nadi Roman Armağanı (Yorgun Savaşçı romanı ile)
- 2021: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü[10]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 4 Kemal Tahir // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 https://islamansiklopedisi.org.tr/kemal-tahir.
- ↑ "Kapadokya Üniversitesi". blog.kapadokya.edu.tr. 1 sentyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.
- ↑ "KEMAL TAHİR". TDV İslâm Ansiklopedisi.
- ↑ "Türk romanına yerli bir kimlik kazandıran yazar: Kemal Tahir". www.aa.com.tr. 23 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.
- ↑ Müdürlüğü, Kadıköy Belediyesi Bilgi İşlem. "Edebiyatın güçlü ismi: KEMAL TAHİR| Haberler". www.gazetekadikoy.com.tr. 24 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.
- ↑ "1938 Donanma Davası". 1 mart 2016. 4 dekabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.
- ↑ "Kemal Tahir Filmleri ve Dizileri". Sinemalar.
- ↑ "Arxivlənmiş surət" (PDF) (Türkçe). 24 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.
- ↑ "Arxivlənmiş surət". 21 dekabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.
Xarici keçidlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]- imdb'de Kemal Tahir
- Arsen Ceyhan, "Roman, Modern Çağ ve Kemal Tahir" Arxivləşdirilib 2009-05-05 at the Wayback Machine
- Kemal Tahir Vakfı Arxivləşdirilib 2012-02-20 at the Wayback Machine
- Kemal Tahir 1910–1973 Arxivləşdirilib 2023-02-20 at the Wayback Machine, TRT Arşiv